W najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zwraca uwagę postanowienie z dnia 12 sierpnia 2025 r. (sygn. I OZ 490/25), w którym Sąd odniósł się do praktycznych konsekwencji braku formalnego wykazania następstwa prawnego po zmarłej stronie w zawieszonym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Rozstrzygnięcie to stanowi ważny głos w trwającej dyskusji na temat wpływu regulacji spadkobrania na konstytucyjne prawo do sądu.
W sprawie będącej przedmiotem zażalenia, sąd I instancji (WSA w Warszawie) umorzył postępowanie z uwagi na pięcioletni okres zawieszenia wynikający ze śmierci jednej ze skarżących. Zgodnie z art. 130 § 1 pkt 3 p.p.s.a., sąd ma obowiązek umorzyć postępowanie, jeśli po upływie pięciu lat od zawieszenia, nie zgłoszono się ze stosownym dokumentem potwierdzającym następstwo prawne (postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialny akt poświadczenia dziedziczenia). Przewidziany w art. 130 p.p.s.a. termin 5 lat na wyłonienie spadkobierców zmarłej strony pod rygorem umorzenia postępowania zawieszonego z powodu śmierci, znany również w procedurze cywilnej (vide art. 182 Kodeksu postępowania cywilnego), jawi się jako wystarczający do skutecznego potwierdzenia praw do spadku przed sądem lub za pośrednictwem notariusza.
NSA podzielił stanowisko, że formalne wykazanie następstwa prawnego wymaga przedłożenia jednego z ww. dokumentów. Samo ogólne wskazanie kręgu spadkobierców nie jest wystarczające. Podtrzymano tym samym utrwaloną linię orzeczniczą w tym zakresie.
Postanowienie to przypomina o doniosłości formalnego uregulowania spraw spadkowych
w kontekście toczących się postępowań administracyjnych lub sądowoadministracyjnych. Pomimo że nabycie spadku następuje z mocy prawa w chwili jego otwarcia, brak formalnego potwierdzenia tej okoliczności – w postaci orzeczenia sądu lub aktu notarialnego – uniemożliwia skuteczne podjęcie zawieszonego postępowania.
Jednocześnie NSA po raz kolejny zwraca uwagę na konstytucyjne granice formalizmu procesowego. Przypomniano, że celem postępowania sądowoadministracyjnego jest zapewnienie realnej kontroli nad działalnością administracji publicznej, a nie eliminowanie
z tej kontroli podmiotów, które – z przyczyn od siebie niezależnych – nie były w stanie wykazać formalnego następstwa prawnego.
Z perspektywy praktyki kancelaryjnej wskazane jest niezwłoczne uregulowanie kwestii spadkowych, zwłaszcza w przypadkach, gdy toczy się lub może toczyć postępowanie administracyjne bądź sądowoadministracyjne z udziałem spadkodawcy. Działanie to pozwala uniknąć zarówno przedłużenia postępowania, jak i ryzyka jego umorzenia z przyczyn formalnych.