Sąd Najwyższy w postanowieniu z 31 sierpnia 2023 r. (I CSK 6121/22) odniósł się do kwestii nieważności testamentu alograficznego.
Testament allograficzny, zgodnie z art. 951 § 1 k.c. to taki rodzaj testamentu, który został sporządzony w obecności dwóch świadków, przed wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta), starostą, marszałkiem województwa, sekretarzem powiatu albo gminy lub kierownikiem urzędu stanu cywilnego.
W przedmiotowej sprawie spadkodawca błędnie sądził, że składa swoją wolę przed osobą do tego uprawnioną. W rzeczywistości, testament został sporządzony – wbrew art. 951 § 1 k.c. – przez zastępcę kierownika Urzędu Stanu Cywilnego. Niemniej jednak, z uwagi na jednoczesną obecność trzech bezstronnych świadków podczas składania testamentu, SN uznał, że zgodna z prawem jest jego konwersja na testament ustny (art. 952 k.c.) i uznanie go za wiążący.
W uzasadnieniu przywołane zostało orzecznictwo Sądu Najwyższego, zgodnie z którym nieważność testamentu przewidzianego w art. 951 k.c. spowodowana mylnym wyobrażeniem spadkodawcy, który uważał, że złożył swoją ostatnią wolę, przed urzędnikiem uprawnionym do przyjęcia takiego oświadczenia, może być uznana za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 952 § 1 k.c., wskutek której zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione.
W praktyce oznacza to, że istnieje możliwość uznania testamentu allograficznego, sporządzonego przed osobą nieuprawnioną, jako skuteczny testament ustny. Warto jednak pamiętać, że taka konwersja jest możliwa tylko wskutek wystąpienia szczególnej okoliczności oraz gdy spełnione są wszystkie przesłanki ważnego testamentu ustnego.
W świetle powyższego orzeczenia SN należy pamiętać, że ciężar wykazania wystąpienia przesłanki szczególnej okoliczności spoczywa, zgodnie z rozkładem ciężaru dowodu z art. 6 k.c., na osobie starającej się wywodzić z testamentu skutki prawne, co w realiach spraw o stwierdzenie nabycia spadku zwykle oznacza spadkobiercę testamentowego wskazanego w treści takiego testamentu.