Zachowek to podstawowa instytucja prawa spadkowego, maj\u0105ca na celu ochron\u0119 najbli\u017cszych cz\u0142onk\u00f3w rodziny spadkodawcy, poprzez zagwarantowanie uprawnienia do okre\u015blonej cz\u0119\u015bci maj\u0105tku po zmar\u0142ym. Zachowek nie ogranicza swobody testowania, spadkodawca korzysta bowiem w dalszym ci\u0105gu z pe\u0142nej swobody dysponowania swoim maj\u0105tkiem. Instytucja ta opiera si\u0119 na mechanizmach tylko koryguj\u0105cych wol\u0119 spadkodawcy, zapobiegaj\u0105c krzywdz\u0105cemu rozrz\u0105dzaniu maj\u0105tkiem na wypadek \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n
Roszczenie o zachowek ma charakter pieni\u0119\u017cny i zgodnie z tre\u015bci\u0105 art. 991 k.c. przys\u0142uguje: ma\u0142\u017conkowi, zst\u0119pnym oraz rodzicom spadkodawcy. Jako zasad\u0119 przyj\u0119to, i\u017c uprawnionym przys\u0142uguje zachowek w wysoko\u015bci po\u0142owy udzia\u0142u spadkowego, kt\u00f3ry przypad\u0142by im przy dziedziczeniu ustawowym (J. Ciszewski, J. Knabe [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. P. Nazaruk, LEX\/el. 2022, art. 991.). Oblicza si\u0119 go mno\u017c\u0105c nale\u017cny uprawnionemu udzia\u0142 spadkowy przez u\u0142amek okre\u015blaj\u0105cy wysoko\u015b\u0107 zachowku nale\u017c\u0105cy si\u0119 danej kategorii os\u00f3b. W tym miejscu nale\u017cy odnotowa\u0107 wprowadzone przez ustawodawc\u0119 uprzywilejowanie ma\u0142oletnich oraz os\u00f3b trwale niezdolnych do pracy. W ich przypadku wysoko\u015b\u0107 zachowku wynosi 2\/3. Za takim wyr\u00f3\u017cnieniem przemawiaj\u0105 niew\u0105tpliwi wzgl\u0119dy humanitarne i konieczno\u015b\u0107 zapewnienia szczeg\u00f3lnej ochrony tym, kt\u00f3rzy w pewnych sytuacjach \u017cyciowych pozbawieni s\u0105 mo\u017cliwo\u015bci osi\u0105gania dochod\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Poj\u0119cie osoby ma\u0142oletniej nie budzi wi\u0119kszych w\u0105tpliwo\u015bci, ma charakter obiektywny i powinno by\u0107 rozumiane zgodnie z zasadami og\u00f3lnymi, to natomiast oznacza, \u017ce ma\u0142oletnim jest osoba, kt\u00f3ra w dniu otwarcia spadku nie uko\u0144czy\u0142a 18 lat b\u0105d\u017a nie uzyska\u0142a statusu pe\u0142noletniej poprzez zawarcie ma\u0142\u017ce\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n
Stan trwa\u0142ej niezdolno\u015bci do pracy nie jest poj\u0119ciem definiowanym przez Kodeks cywilny. Nale\u017cy jednak przyj\u0105\u0107, \u017ce jest to to stan, w kt\u00f3rym uprawniony do zachowku nie ma zdolno\u015bci do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Fakt trwa\u0142ej niezdolno\u015bci do pracy oceniany jest w konkretnym przypadku, ka\u017cdorazowo i indywidualnie, przez s\u0105d orzekaj\u0105cy w sprawie o zachowek, kt\u00f3ry powinien wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 przede wszystkim przepisy z zakresu zabezpieczenia spo\u0142ecznego (M. Za\u0142ucki [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom VI. Spadki (art. 922-1087), red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2019, art. 991.). Nie s\u0105 to kryteria jedyne. Zgodnie z wyrokiem S\u0105du Apelacyjnego w Gda\u0144sku z dnia 7 listopada 2019 r. „s\u0105d winien rozwa\u017cy\u0107 r\u00f3wnie\u017c stopie\u0144 niepe\u0142nosprawno\u015bci organizmu i mo\u017cliwo\u015bci przywr\u00f3cenia jego pe\u0142nej sprawno\u015bci, ewentualno\u015b\u0107 podj\u0119cia innej pracy czy wiek uprawnionego” (Wyrok SA w Gda\u0144sku z 7.11.2019 r., V ACa 229\/19, LEX nr 2923427.). Mimo \u017ce nie mo\u017cna uzna\u0107, \u017ceby osoba posiadaj\u0105ca status emeryta automatycznie stawa\u0142a si\u0119 uprawniona do zachowku w wy\u017cszej wysoko\u015bci, to jednak jak wskaza\u0142 S\u0105d Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2 grudnia 2016 r., w sprawie o sygn. akt VI ACa 1401\/15 „zaawansowany wiek uprawnionego, uprawniaj\u0105cy go do skorzystania ze \u015bwiadcze\u0144 z zabezpieczenia spo\u0142ecznego, stwarza silne domniemanie faktyczne trwa\u0142ej niezdolno\u015bci tej osoby do pracy” (Wyrok SA w Warszawie z 2.12.2016 r., VI ACa 1401\/15, LEX nr 2191533.). Na zako\u0144czenie wypada podkre\u015bli\u0107, \u017ce stan trwa\u0142ej niezdolno\u015bci do pracy musi istnie\u0107 w chwili otwarcia spadku.<\/p>\n\n\n\n
Dla podsumowania mo\u017cna przytoczy\u0107 tez\u0119 wyroku S\u0105du Apelacyjnego w Poznaniu, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 „z uwagi na brak mo\u017cliwo\u015bci ustalenia poj\u0119cia „trwa\u0142ej niezdolno\u015bci do pracy” wy\u0142\u0105cznie w oparciu o wyk\u0142adnie j\u0119zykow\u0105, odnie\u015b\u0107 si\u0119 nale\u017cy do wyk\u0142adni funkcjonalnej (…)”. Ponadto, jak wskazano w tym samym orzeczeniu, dla u\u0142atwienia tego rodzaju wyk\u0142adni warto posi\u0142kowa\u0107 si\u0119 przepisami rozporz\u0105dzenia z dnia 12 grudnia 1990 r. w sprawie warunk\u00f3w dziedziczenia gospodarstw rolnych wydanego na podstawie art. 1064 k.c. Mimo \u017ce przepis ten utraci\u0142 moc, to „\u00a73 ust. 1 pkt 2 rozporz\u0105dzenia wskazywa\u0142, \u017ce za spadkobierc\u00f3w gospodarstwa rolnego uwa\u017ca si\u0119 za trwale niezdolnych do pracy, je\u015bli osi\u0105gn\u0119li wiek – kobiety 60 lat, a m\u0119\u017cczy\u017ani 65 lat i nie wykonuj\u0105 sta\u0142ej pracy, kt\u00f3ra stanowi\u0142aby dla nich g\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142o utrzymania lub zaliczeni zostali do I lub II grupy inwalid\u00f3w w trybie i na zasadach okre\u015blonych w przepisach o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracownik\u00f3w i ich rodzin.” (Wyrok SA w Poznaniu z 30.06.2015 r., I ACa 321\/14, LEX nr 2144721.)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Zachowek to podstawowa instytucja prawa spadkowego, maj\u0105ca na celu ochron\u0119 najbli\u017cszych cz\u0142onk\u00f3w rodziny spadkodawcy, poprzez zagwarantowanie uprawnienia do okre\u015blonej cz\u0119\u015bci maj\u0105tku po zmar\u0142ym. Zachowek nie ogranicza swobody testowania, spadkodawca korzysta bowiem w dalszym ci\u0105gu z pe\u0142nej swobody dysponowania swoim maj\u0105tkiem. Instytucja ta opiera si\u0119 na mechanizmach tylko koryguj\u0105cych wol\u0119 spadkodawcy, zapobiegaj\u0105c krzywdz\u0105cemu rozrz\u0105dzaniu maj\u0105tkiem na […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[78,8],"class_list":["post-436","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-news-pl","tag-niezdolnosc-do-pracy","tag-zachowek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/spadek.info.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/436","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/spadek.info.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/spadek.info.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/spadek.info.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/spadek.info.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=436"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/spadek.info.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/436\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":437,"href":"https:\/\/spadek.info.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/436\/revisions\/437"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/spadek.info.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=436"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/spadek.info.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=436"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/spadek.info.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=436"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}